Vous êtes dans un espace d'archives.   Découvrez le nouveau site Musagora !

 Οι Μούσες
Θρησκευτική παράδοση / Λογοτεχνική και φιλοσοφική παράδοση / Τα στοιχεία του μύθου 
Η εικονογραφία / Η μουσική και η πνευματική καλλιέργεια / Οι Μούσες στην ελληνική λογοτεχνία 

summary
Επιμέλεια

Λογοτεχνική και φιλοσοφική παράδοση

Ομηρος Ησίοδος Πλάτωνας Ο Νεοπλατωνισμός Οι Πυθαγόρειοι

 

Από τον Ομηρο έως τη νεοπλατωνική περίοδο, η λογοτεχνία και η φιλοσοφία αναφέρονται λίγο πολύ στις  Μούσες σαν μεσολαβήτριες ανάμεσα στους θεούς και τους ανθρώπους και τους αποδίδουν ένα ρόλο που σχετίζεται με την ερμηνεία του σύμπαντος.Portrait imaginaire d'Homère
Ο Ησίοδος είναι εκείνος που καθορίζει τον αριθμό τους σε 9 και τους δίνει τα ονόματά τους.
Με την πάροδο του χρόνου, οι ρόλοι των Μουσών καθορίζονται με μεγαλύτερη ακρίβεια και ποικίλλουν ανάλογα με τους συγγραφείς.

Ομηρος

Ο Όμηρος χρησιμοποιεί μια γενική ονομασία (Oδύσσεια, ραψωδία α', 1, "Μούσα", Ιλιάδα, ραψωδία Β', 91, "οι Μούσες").
Τις αναφέρει δε ως "οι εννέα Μούσες" μία μόνο φορά σε  ένα απόσπασμα της ραψωδίας ω'  της Οδύσσειας, στο στίχο 60, γεγονός που ο γραμματικός Αρίσταρχος από τη Σαμοθράκη, προϊστάμενος της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης είχε μάλιστα υπογραμμίσει.
Οι γαλλικές εκδόσεις Bud βάζουν ωστόσο το απόσπασμα αυτό σε αγκύλες, γιατί δεν αποκλείουν κάποια παρεμβολή.

Ησίοδος

Για τον Ησίοδο, οι Μούσες είναι οι εννέα κόρες που γέννησε η Τιτανίδα Μνημοσύνη αφού έσμιξε εννέα νύκτες με το Δία. [Ησίοδος,Θεογονία 53-57 και 915-917].
Ο
ι Μούσες γεννήθηκαν στην Πιερία (περιοχή της Μακεδονίας). Τις συναντάμε στον Όλυμπο με τον πατέρα τους το Δία, [ό π. στ. 76] αλλά η κατοικία τους είναι το βουνό Ελικώνας, στη Βοιωτία. Συντροφεύουν τον Απόλλωνα και συνοδεύουν συχνά τις Χάριτες στο τραγούδι.
   Φορούν στεφάνια από μενεξέδες και έχουν υπέροχες φωνές. Τα τραγούδια τους μάλιστα είναι τόσο μελωδικά που μια μέρα στο άκουσμα τους, ο Ελικώνας από την ευχαρίστησή του άρχισε να παίρνει ύψος και κόντεψε να φτάσει τον ουρανό. Τότε ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο, κλώτσησε το βουνό και στο σημείο που χτύπησε η οπλή του ανέβλυσε η πηγή Ιπποκρήνη και ο Ελικώνας ξαναβρήκε τις αρχικές του διαστάσεις.
   Αυτές οι θεότητες με τις μελωδικές φωνές φέρνουν πάντα τη χαρά, χαρίζουν στους ανθρώπους την ποιητική έμπνευση και είναι προστάτιδες της πνευματικής δημιουργίας.

Τα ονόματά τους γίνονται για πρώτη φορά γνωστά από τον Ησίοδο (Θεογονία, στ. 77-79).
Δεν ξέρουμε αν τα ονόματα αυτά πρόερχονται από κάποια αρχαία παράδοση ή αν τα επινόησε ο ίδιος ο ποιητής

Πλάτωνας

Platon - détailΟ Πλάτωνας, στο διάλογο τού Ίωνα, περιγράφει την "αλυσίδα" που συνδέει το θεό με το θεατή ή τον ακροατή περνώντας από τη Μούσα, τον ποιητή, τον ραψωδό ή τον μιμητή (όπως έλεγαν τον ηθοποιό την εποχή εκείνη)....

   "Καθένας είναι ικανός να συνθέσει με επιτυχία μόνο στο είδος στο οποίο τον σπρώχνει η Μούσα." (Ίων, 534γ)

Οι ποιητές είναι οι "διερμηνείς των θεών" (534ε). το ποίημα είναι η ανάμνηση που αφήνει  στον ποιητή ένας περίπατος στους κήπους και στις κοιλάδες των Μουσών  (534b) όπου μαζεύει τους στίχους όπως η μέλισσα  που πετά από λουλούδι σε λουλούδι για να μαζέψει τη γύρη και να κάνει το μέλι της. Με άλλα λόγια, το ποίημα είναι ένα εύρημα των Μουσών,  "εύρημά τι Μοισάν".

Η κατάσταση αυτή του ποιητή που "εξέρχεται" από τον εαυτό του όταν δημιουργεί, και που ο Πλάτωνας ονομάζει "κατοχή"  - ο ποιητής "κατέχεται από τον θεό" - θα μπει σε δεύτερη μοίρα μόνο από τον κλασικισμό του Μπουαλό και από το κίνημα της Τέχνης για την Τέχνη ή το εγκώμιο για την προσπάθεια του Πολ Βαλερί.

Η Πλειάδα, ο ρομαντισμός, ο συρρεαλισμός και η σύγχρονη ποίηση της "παρόρμησης" (Σαρ, Ντεγκί) θα επανέλθουν ωστόσο στην  ιδέα ότι χωρίς  "διάσπαση της προσωπικότητας" δεν μπορεί να υπάρξει αυθεντική δημιουργία.

Για τη θεωρία των κρίκων, θα ανατρέξουμε στα μαθήματα του Ρομπέν Ντελίλ (Robin Delisle).

Ο Νεοπλατωνισμός

Πνευματικοί κληρονόμοι του Πλάτωνα που θεωρεί τις Μούσες μεσολοβήτριες ανάμεσα στο θεό και τον ποιητή και κάθε πνευματικό δημιουργό, οι Νεοπλατωνιστές συμβάλλουν στη διαιώνιση της ιδέας ότι οι Μούσες είναι οι  θεότητες που ανυψώνουν τον άνθρωπο στον κόσμο του Πνεύματος, του Κάλλους και της Αθανασίας.

Συχνά μάλιστα οι Μούσες απεικονίζονται στους ταφικούς τύμβους σαν "πορθμείς" των νεκρών στον άλλο κόσμο.

Οι Πυθαγόρειοι

Η λατρεία των Μουσών αναπτύσσεται ιδιαίτερα στη Μεγάλη Ελλάδα, στους κύκλους των Πυθαγορείων. Για τους Πυθαγόρειους, οι Μούσες σχετίζονται λιγότερο με την ποιητική τέχνη και περισσότερο με τη μνήμη που επιτρέπει στο άτομο να ξεφύγει από τη λήθη του χρόνου. Οι Μούσες επιτρέπουν στο άτομο να ξαναθυμηθεί τους κύκλους των προήγουμενων ζωών του και να ξεφύγει από το πρόσκαιρο της ανθρώπινης ύπαρξης για να φτάσει σε μια μορφή θεϊκής υπόστασης.

 Οι Μούσες εξασφαλίζουν επίσης και πρόσβαση στη γνώση για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Η μουσική, λέξη που προέρχεται ετυμολογικά από τις Μούσες, αποτελεί την πύλη που οδηγεί στη γνώση για τη διάρθρωση του σύμπαντος χάρη στην αριθμητική και την αστρονομία και επιτρέπει στο άτομο να αντιληφθεί την αρμονία των σφαιρών.

Από τον Τιμαίο του Πλάτωνα ως τα Φλερ Μπλε (Les Fleurs Bleues) του Κενό, μπορεί να μετρήσει κανείς την απήχηση αυτής της φιλοσοφικής θεώρησης.

 

top Home Introduction