I avè, un còp, un òme e una hemna qu'avèn un dròlle que s'aperava Bernadonet. Aquí que la hemna moric, e l'òme se tornèc maridar.
La novèla hemna podè pas véser le hilh de la paura mòrta. Un ser, quand estègon au lièit, la mairastra dissèc a son òme :
« Sèu lassa de véser aqueth dròlle. S'ac minja tot ! Te le cau anar pèrder. » Mès le Bernadonet, que dromè pas, ac entendèc. Se n'anguèc trobar sa mairina e li dissèc :
« Menineta, le pair me vòl pèrder.
- Òc-be, men ! E ben, te cau plenar las pòchas de calhaus, e, dins le temps que correràs, les samenaràs un per un peu camin : atau te perderàs pas e tornaràs a l'ostau. »
L'endoman maitin, le pair dissèc :
« Bernadonet, vau hèr quauque hagòt de lenha au bòsc. Vòs vénguer dambe jo ?
- Òc, pair. »
E partigon.
Quand estègon au mièi deu bòsc, le pair dissèc :
« Bernadonet, damòra-te-aquiu ; vau cercar quauque estac, tornarèi lèu. »
Le pair tornèc pas.
Mès le Bernadonet retrobèc les calhaus qu'avè samenats peu camin e tornèc à l'ostau.
Se metèc entà la pòrta ende escotar.
Aqueth ser, la mairastra avè hèit un milhàs. N'avèn un brave sadoth, e le pair disè :
« A ! s'aviam le Bernadonet, minjaré plan un mòs de milhàs." »
Le Bernadonet cridèc :
« Sèu ací, pair. »
Le hasquèc intrar e minjar. Apuèi, se n'anguègon au lièit.
Quand estegon au lièit, la mairastra tornèc díser a son òme :
« A ! que sèu lassa de véser aqueth dròlle ! Doman, le tornaràs menar au bòsc e, aqueste còp, pèrd-le coma cau. »
Mès le Bernadonet, que dromè pas, ac entendèc. Se n'anguèc trobar sa mairina e li dissèc :
« Menineta, le pair me vòl pèrder.
- Òc-ben, men ! E ben, sabes çò que te cau hèr per te pèrder pas e tornar a l'ostau. »
L'endoman maitin, le pair dissèc :
« Bernadonet, vòs tornar dambe jo hèr quauque hagòt au bòsc ? »
E partigon.
Le Bernadonet s'avè plenat las pòchas de blat, e le samenèe grun per grun peu camin.
Quand estègon au mièi deu bòsc, le pair dissèc :
« Bernadonet, damòra-te-aquiu ; vau cercar quauque estac, tornarè lèu.
- Me volètz pèrder !
- Non, non, te vòli pas pèrder. »
Le pair tornèc pas.
Alavetz, le Bernadonet ensagèc de retrobar son camin ; mès podèc pas : les ausèths avèn minjat tot le blat. E se metèc a plorar, quand se vesèc tot sol, perdut au mièi deu bòsc.
Montèc au cap d'un casse, e vic una lutz plan luènh, plan luènh. Anguèc de cap aquera lutz, e arribèc a un ostau.
Tustèc à la porta ; una hemna venguèc duèrber. Le Bernadonet li dissèc :
« Me podètz pas retirar ?
- O ! non, pauret. Ací es l'ostau deu Drac : quand tornarà, te minjarà.
- Leishatz-m'intrar. M'estujarè plan, e me trobarà pas. »
Intrèc, e s'estugèc devath le lièit.
Le Drac avè una polida dròlla que s'aperava Sorelheta. Deu temps que sa mair cosinava, la Sorelheta anguèc trobar le Bernadonet e li dissèc :
« Aquí as un rat : garda-le-te, e quand le pair te digue : « Muisha-me le petit dit, » li muisharàs la cuia deu rat. »
A la nèit, le Drac arribèc, e, tanlèu intrat, dissèc :
« Sinti ací carn batejada ;
Se i es pas, i es estada. »
Alavetz, sa hemna li dissèc :
« As un petit dròlle devath le lièit ; mès es plan joenot : pòdes pas le minjar encara.
- Per véser, çò ditz le Drac. Dròlle, muisha-me le petit dit. »
E le Bernadonet i muishèc la cuia deu rat. Le Drac prenguèc la cuia deu rat peu petit dit deu Bernadonet.
« Es vertat, sès plan joenot encara ! » dissèc.
L'endoman maitin, quand le Drac estèc partit, le Bernadonet volè se'n tornar ; mès la Sorelheta li dissèc :
« Damòra. Mon pair te voleré minjar ; mès jo te vòli gardar. Lèisha-me hèr, e te prometi que te minjarà pas. »
E le Bernadonet damorèc. De tot le jorn, quitava pas la Sorelheta, e le nèit s'estujava devath le lièit.
Mès aquí qu'un jorn le Drac tornèc davant la nèit, e vic le Bernadonet dambe la Sorelheta dins le jardin ;
« Ò ! ò ! dissèc, aqueth dròlle es estat lèu vengut bèth ! Hemna, doman te levaràs de bon maitin e le me haràs còser. »
Alavetz, la Sorelheta li dissèc :
« Pair, se le vos gardavetz ? Per l'amor de jo, gardatz-le. »
Le Drac, tot Drac qu'èra, aimava sa hilha. Li dissèc :
« E ben, perque ac vòs, le gardarèi, mès a condicion que hasque tot çò que li comandarèi ».
Aqueth ser, le Drac hasquèc sopar le Bernadonet a sa taula. Amèi i dissèc :
« Vòli que, doman, hascas una hont, e que, doman au ser, ende sopar, pòrtes una botelhada d'aiga d'aquera hont sus la taula. »
L'endoman maitin, li balhèc un hossor e un paragrilh, e le Bernadonet partic dambe aqueths utisses per anar hèr la hont. Mès au prumèr pic, se briquèc le hossor e lo paragrilh : èran d'utisses de coja !
A mièijorn, la Sorelheta dissèc a sa mair :
« Mair, vòli anar portar la sopa au Bernadonet.
- Ac vòli pas.
- Vos disi qu'i vòli anar.
- E ben ! vai-i, tant i vòs anar. »
E la Sorelheta partic.
Quand arribèc entau Bernadonet, li dissèc :
« Adiu, Bernadonet.
- Adiu, Sorelheta.
- As l'aire plan en pena. Qu'as ?
- Au prumèr pic, m'èi bricat le hossor e le paragrilh.
- E ben ! te desòles pas per aquò. Minja, e veiràs que la hont sirà lèu hèita. »
Quand le Bernadonet avèc minjat, la Sorelheta se tirèc un bastonet de la cinta e dissèc :
« Per la vertut de ma bagueta, que la hont siasque hèita, que i auge aiga e que n'i auja una botelhada sus la taula anèit ! »
Suu còp, la hont estèc hèita, estèc plena d'aiga, e le Bernadonet se'n prenguèc una botelhada, e, le ser, la metèc sus la taula.
Quand le Drac arribèc e que vic aquera botelhada d'aiga, dissèc :
« A ! Sorelheta, Sorelheta, as plan obrat ací !
- Nani, mon pair. »
Sopègon ; amèi, le Drac dissèc :
« Hemna, mena aqueth dròlle au lièit deu crambòt. »
Aquet lièit èra un lièit de hòc ! Mès la Sorelheta intrèc doçament dins le crambòt e dissèc au Bernadonet :
« Vai te cochar au men lièit. »
E era, se cochèc au lièit de hòc.
« Auèi, te cau plantar una vinha, e vòli que, anèit, i auge sus la taula une sietada de rasims d'aquera vinha. »
Le Bernadonet partic dambe sos utisses. Mès, au prumèr pic, se les briquèc totes : èran pas que d'utisses de coja !
A mièijorn, la Sorelheta dissèc a sa mair :
« Mair, vòli anar portar la sopa au Bernadonet.
- Ac vòli pas.
- Vos disi qu'i vòli anar.
- E ben ! vai-i, tant i vòs anar. »
E la Sorelheta partic.
« Adiu, Bernadonet.
- Adiu, Sorelheta.
- As l'aire plan en pena. Qu'as ?
- Au prumèr pic, m'èi bricat totes les utisses.
- Iè ben ! Te desòles pas per aquò. Minja, e veiràs que la vinha sirà lèu plantada. »
Quand le Bernadonet avèc minjat, la Sorelheta dissèc :
« Per la vertut de ma bagueta, que la vinha siòsque plantada, que i auge rasims, e que anèit, n'i auge une sietada sus la taula. »
Seu còp, la vinha estèc plantada, borronèc, s'enramèc, se caperèc de rasims, e le ser, le Bernadonet portèc une sietada de rasims sus la taula.
Quand le Drac arribèc e que vic aqueres rasims, dissèc :
« A ! Sorelheta, Sorelheta, as peu sigur obrat ací !
- Nani, mon pair. »
Sopègon ; apèi, le Drac dissèc au Bernadonet :
« Vai-te'n au lièit. Doman maitin, te levaràs quand te cridarèi. »
E, d'un còp le Bernadonet partit, dissèc à la Sorelheta :
« Cau que tot aquò finisque, e çò qu'as hèit, ac pagaràs. Doman maitin, te levaràs quand te cridarèi.
E, un còp la Sorelheta partida, dissèc a sa hemna :
« Hemna, doman maitin, montaràs un pairòl d'òli ende hèr còser le Bernadonet. »
La Sorelheta ac entendèc. Intrèc plan doçament dins le crambòt ende dromir au lièit de hòc, donèc le son au Bernadonet, e li dissèc :
« Mon pair a comandat a ma mair de montar un pairòl d'òli per te hèr còser doman maitin, e a jo, qui sap çò que me harà ? Mès nos ten pas encara, ni a tu ni mèi a jo. Quand te demande : « Quin pòt cantar ? » li diràs : « Le roge. » Apèi, quand te torne demandar « Quin pòt cantar ? » li diràs : « Le negre. » E alavetz, sirà ora, nos calerà partir. »
A mièjanèit, le Drac cridèc :
« Bernadonet, quin pòt cantar ?
- Le roge », respondèc le Bernadonet.
Au cap d'una ora, tornèc cridar :
« Bernadonet, quin pòt cantar ?
- Le negre. »
Alavetz, le Bernadonet e la Sorelheta se levègon. Mès, davant de partir, la Sorelheta metèc, ende respónder per era, la conolha au son lièit, ende respónder peu Bernadonet, le husèth au lièit de hòc. Aquò hèit, sautègon sens hè brut per la finèstra e partigon coma le vent.
Una ora aprèp, le Drac cridèc :
« Sorelheta, lèva-te.
- Me lèvi, respondèc la conolha.
- Bernadonet, lèva-te.
- Me lèvi, respondèc le husèth. »
Au cap d'un pauc, quand vic que se levavan pas, le Drac tornèc cridar :
« Sorelheta, lèva-te.
- Me lèvi, tornèc respónder la conolha.
- Bernadonet, lèva-te.
- Me lèvi. » tornèc respónder le husèth.
Au cap d'un pauc, quand vic que se levavan totjorn pas, le Drac se n'anguèc véser au lièit de la Sorelheta : i trobèc que la conolha ; se n'anguèc véser au lièit deu Bernadonet : i trobèc que le husèth.
Hòl de colèra, dissèc a sa hemna :
« A ! aqueth brigand ! Nos a escapat, e la Sorelheta es partida damb eth !
- Non pas benlèu ?
- Ò ! si, tot sigur.
- Part au galòp, que les atraparàs. »
Le Drac partic e se metèc a córrer tant que podèc.
Le Bernadonet e la Sorelheta èran dejà luènh. S'èran arrestats au bòrd d'un clòt, e la Sorelheta amassava pimparèlas. Aquí que le Bernadonet vic le Drac qu'arribava :
« Gara-le enlà ! dissèc ; sèm perduts ! »
Mès la Sorelheta li dissèc :
« N'aujas pas paur. Per la vertut de ma bagueta, que tu sias guit e jo guiteta. »
Suu còp, le Bernadonet estèc guit e era guiteta, e se n'anguègon dins le clòt.
Le Drac arribèc e dissèc :
« Adissiatz, guit e guiteta. Avètz pas vist un gojat e una hilheta ?
- Fat ! fat ! fat !
- Vos disi s'avètz pas vist un gojat e una hilheta a passar.
- Fat ! fat ! fat ! »
Ne podèc pas tirar mèi, e se'n tornèc.
Quand arribèc, sa hemna li dissèc :
« E ben ! les menas pas ?
- Ò ! non ; n'èi pas trobat qu'un guit e una guita, i èi demandat se les avèn vistes passar e, per tota responsa, me hasèn pas que díser :
« Fat ! fat ! fat ! »
- A ! bèstia ! èran pas qu'eres : te les calè menar. Torna-i, e, aqueste còp, mena-les.»
E tornèc partir.
Le Bernadonet le vic a vénguer.
« Sorelheta, ací ton pair que torna ; sèm perduts ! »
Mès la Sorelheta dissèc :
« N'aujas pas paur. Per la vertut de ma bagueta, que tu sias auseret e jo ausereta ! »
E suu còp, le Bernadonet estèc auseret e era ausereta.
Le Drac arribèc e dissèc :
« Adissiatz, auseret e ausereta.. Avètz pas vist un gojat e una hilheta ?
- Riu chiu chiu chiu chiu ! Riu chiu chiu chiu chiu !
- Vos disi s'avètz pas vist un gojat e una hilheta a passar.
- Riu-chiu-chiu-chiu-chiu ! Riu-chiu-chiu-chiu-chiu ! »
Ne podèc pas tirar mèi, e se'n tornèc.
Quand arribèc, sa hemna li dissèc :
« E ben ! Les menas pas ?
- Ò ! non ; n'èi pas trobat qu'un auseret e una ausereta, li èi demandat se les avèn vistes passar e, per tota responsa, hasèn pas que me díser : « Riu chiu chiu chiu chiu. »
- A ! bèstia ! Èran pas qu'eres : te les calè menar. Torna-i.
- A ! Sèu tròp las, dissèc le Drac ; que se n'anguen dont vuèlhon ! Jo, torni pas les quèrre.
- Te redisi que t'i cau tornar. »
E tanplan i tornèc.
Quand le vigon a vénguer, le Bernadonet e la Sorelheta arribavan a un riu. La Sorelheta dissèc :
« N'aujas pas paur, Bernadonet. Per la vertut de ma bagueta, que jo sia suu riu palanqueta e que tu sias le barreràs ! »
E suu còp, le Bernadonet estèc barreràs e era palanqueta.
Mès le Drac sabè plan qu'a aqueth endret le riu n'avè pas nada palanca.
« A ! Sorelheta, Sorelheta, dissèc, as plan obrat ací ; mès, aqueste còp, m'escaparetz pas, ni tu ni ton Bernadonet. »
Tanplan, i escapègon encara : quand volèc atrapar le barreràs e la palanqueta, aquí que le barreràs se cambièc en brau que sautèc peu prat e que la palanqueta tombèc dins le riu e se cambièc en granolha qu'anguèc s'estujar devath un pè de junc ; mès aquí que la bagueta de la Sorelheta damorèc sus l'aiga, e le Drac l'atrapèc. Alavetz, dissèc :
« Bernadonet, brau sès e brau sièis ans siràs ; e tu, Sorelheta, granolha as volut èster, granolha sèt ans damoraràs. »
Cada jorn, le Bernadonet, cambiat en brau, anava pèisher au bòrle deu riu ont èra la Sorelheta, cambiada en granolha, e atau se vesèn ça que la.
Au cap de sièis ans, le Bernadonet tornèc gojat, - e se debrembèc la Sorelheta.
Au cap de sèt ans, la Sorelheta estèc pas mèi granolha ; estèc, coma davant, una polida dròlla ; mès trobèc pas le Bernadonet.
Pertot le cercava, e se desolava de l'auger perdut.
Un jorn, passèc a un vilage que hasèn una nòça, e vic le nòvi e la nòvia que se n'anavan a la glèisa, e aquí que le nòvi èra le Bernadonet !
La Sorelheta se n'anguèc entà una bolangèra e i dissèc :
« Auriatz pas un mòs de pasta ?
- Ò ! non, n'èi pas brica.
- Quand n'auriatz pas qu'un mòs coma una cua d'espilla, n'auriáu pro. »
La bolangèra anguèc véser dins la mèid e ne trobèc un mòs coma una cuia d'espilla e le li donèc.
La Sorelheta prestic aquera pasta, la boleguèc plan, e ne hasquèc dus pijons, un pijon e una pijona, - e li donèc la vita.
E aquí qu'aqueres dus pijons anguègon se pausar sus una finèstra de la glèisa, au moment que les nòvis intravan per esposar. E le pijon disè à la pijona :
« Rocó, rocó, pijoneta, hèi-me un poton.
- Ò ! non, te vòli pas hèr un poton, que benlèu harés coma le Bernadonet, qu'a abandonat la Sorelheta : l'a despaïsada e apèi l'a desbrembada. »
Aquí que le Bernadonet ac entendèc. Sortic de la glèisa, trobèc la Sorelheta sus la pòrta. Tanlèu que la vic, la reconeguèc e i sautèc au còth. E la Sorelheta se l'emmenèc, e la quitèc plus jamès.

Antonin Perbòsc
Contes de la Vallée du Lambon